Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) to państwowa instytucja ubezpieczenia społecznego dla rolników i ich rodzin — odpowiednik ZUS dla osób prowadzących działalność rolniczą. KRUS zapewnia ubezpieczenie emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Placówka KRUS właściwa dla rolników z Gorlicach należy do sieci 256 placówek terenowych rozlokowanych w całej Polsce.
Kogo obejmuje ubezpieczenie w KRUS?
Ubezpieczeniu w KRUS podlegają rolnicy prowadzący działalność rolniczą jako podstawowe źródło utrzymania. Przepisy dokładnie określają kryteria obowiązkowego i dobrowolnego ubezpieczenia — kluczowy warunek to posiadanie co najmniej 1 hektara przeliczeniowego użytków rolnych.
- Ubezpieczenie obowiązkowe — rolnik posiadający powyżej 1 ha przeliczeniowego, nieposiadający innego tytułu do ubezpieczenia społecznego (np. umowy o pracę), nieprowadzący pozarolniczej działalności gospodarczej objętej CEIDG
- Ubezpieczenie na wniosek — rolnicy posiadający poniżej 1 ha przeliczeniowego, małżonkowie rolników, domownicy stale pracujący w gospodarstwie
- Ubezpieczenie przy działalności gospodarczej — rolnicy prowadzący pozarolniczą działalność mogą pozostać w KRUS pod warunkiem, że przychód z działalności nie przekracza rocznego limitu (w 2026 r.: 4-krotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale poprzedniego roku)
Ubezpieczeniu KRUS mogą podlegać też osoby, które nie są właścicielami ziemi — wystarczy, że pracują w cudzym gospodarstwie jako domownicy (współmałżonek, dziecko, rodzic) i stale pomagają przy produkcji rolnej. Domownicy są zgłaszani do KRUS przez rolnika prowadzącego gospodarstwo.
Jakie świadczenia wypłaca KRUS?
KRUS wypłaca świadczenia z dwóch rodzajów ubezpieczenia: emerytalno-rentowego oraz wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Zakres świadczeń jest porównywalny z ZUS, choć oblicza się je według odrębnych zasad uwzględniających specyfikę pracy rolniczej.
| Świadczenie | Podstawa | Uwagi |
|---|---|---|
| Emerytura rolnicza | Ubezpieczenie emerytalno-rentowe | Część składkowa (25 zł za każdy rok) + część uzupełniająca (85% świadczenia bazowego) |
| Renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy | Ubezpieczenie emerytalno-rentowe | Wymaga orzeczenia o niezdolności do pracy w gospodarstwie |
| Renta rodzinna | Ubezpieczenie emerytalno-rentowe | Dla wdów, wdowców i sierot po rolnikach |
| Zasiłek chorobowy | Ubezpieczenie wypadkowe i chorobowe | 10% emerytury podstawowej za każdy dzień, od 8. dnia niezdolności do pracy |
| Jednorazowe odszkodowanie powypadkowe | Ubezpieczenie wypadkowe | Za wypadek przy pracy rolniczej lub chorobę zawodową |
| Zasiłek macierzyński | Ubezpieczenie chorobowe i macierzyńskie | Przez 52 tygodnie (lub 71 przy urodzeniu bliźniaków) |
| Zasiłek pogrzebowy | Ubezpieczenie emerytalno-rentowe | 4 000 zł (jednolita kwota) |
Jak złożyć wniosek do KRUS w Gorlicach?
Wnioski do KRUS składa się w placówce terenowej właściwej ze względu na miejsce prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dla rolników z Gorlicach właściwa jest placówka KRUS wskazana na stronie krus.gov.pl dla danego powiatu. Część wniosków można złożyć przez platformę ePUAP lub portal PUE KRUS.
Rehabilitacja lecznicza i zasiłki chorobowe — co oferuje KRUS?
KRUS finansuje rehabilitację leczniczą dla rolników zagrożonych całkowitą niezdolnością do pracy w gospodarstwie. Świadczenie jest przyznawane po orzeczeniu lekarzy orzeczników KRUS i odbywa się w wybranych ośrodkach rehabilitacyjnych współpracujących z Kasą. Wniosek o rehabilitację może złożyć sam rolnik lub jego lekarz prowadzący.
Zasiłek chorobowy przysługuje rolnikowi, który przez co najmniej 30 dni jest ubezpieczony wypadkowo i niezdolność do pracy spowodowana jest chorobą lub wypadkiem. Zasiłek wynosi 10% emerytury podstawowej za każdy dzień niezdolności (wypłacany od 8. dnia). Okres wypłaty zasiłku jest ograniczony — maksymalnie 180 dni w roku kalendarzowym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy rolnik może jednocześnie prowadzić działalność gospodarczą i pozostać w KRUS?
Tak, ale tylko pod warunkiem, że przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza limitu określonego w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Limit ten jest corocznie aktualizowany i wynosi 4-krotność przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale poprzedniego roku. Po przekroczeniu limitu rolnik jest zobowiązany w ciągu 14 dni zgłosić ten fakt do KRUS — od tego momentu będzie podlegał ubezpieczeniu w ZUS.
Ile wynosi minimalna emerytura rolnicza z KRUS?
Emerytura rolnicza nie może być niższa niż najniższa emerytura w systemie powszechnym. W 2026 roku minimalna emerytura wynosi 1 901,71 zł brutto miesięcznie. Emerytura rolnicza ze stażem 25 lat ubezpieczenia składa się z części składkowej (25% świadczenia podstawowego) i części uzupełniającej (85% świadczenia podstawowego), pod warunkiem że rolnik przekazał lub sprzedał gospodarstwo.
Co to są dopłaty bezpośrednie i czy KRUS je obsługuje?
Dopłaty bezpośrednie dla rolników obsługuje ARiMR (Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa), a nie KRUS. To dwie odrębne instytucje. KRUS zajmuje się wyłącznie ubezpieczeniem społecznym rolników — emeryturami, rentami, zasiłkami i odszkodowaniami powypadkowymi. Wnioski o dopłaty bezpośrednie składa się do ARiMR, nie do KRUS.
Jak zgłosić wypadek przy pracy rolniczej do KRUS?
Wypadek przy pracy rolniczej należy zgłosić do właściwej placówki KRUS niezwłocznie, nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku. Zgłoszenie następuje na formularzu KRUS SR-23. Kasa przeprowadza postępowanie wyjaśniające i w razie uznania wypadku wypłaca jednorazowe odszkodowanie. Wypadki śmiertelne lub powodujące ciężkie uszkodzenie ciała podlegają obowiązkowemu protokołowaniu z udziałem pracownika KRUS.
Czy można przenieść okresy ubezpieczenia z ZUS do KRUS lub odwrotnie?
Okresy ubezpieczenia w ZUS i KRUS są wzajemnie zaliczalne przy obliczaniu prawa do emerytury. Jeśli rolnik pracował wcześniej na etacie i był ubezpieczony w ZUS, a następnie przejął gospodarstwo i opłacał składki do KRUS, obie instytucje biorą pod uwagę łączny staż przy przyznaniu świadczenia. Wypłatą zajmuje się ta instytucja, w której rolnik był ubezpieczony w ostatnim okresie przed nabyciem prawa do emerytury.
Co się dzieje z ubezpieczeniem KRUS po sprzedaży gospodarstwa?
Sprzedaż lub przekazanie gospodarstwa powoduje ustanie tytułu do ubezpieczenia w KRUS. Rolnik powinien wyrejestrować się z KRUS w ciągu 14 dni od zbycia. Jeśli znajdzie zatrudnienie, przejdzie do ZUS. Osoby po 60. roku życia (kobiety) lub po 65. roku życia (mężczyźni) mogą nabyć prawo do emerytury rolniczej — warunkiem jest spełnienie wymaganego stażu ubezpieczeniowego i przekazanie lub sprzedanie gospodarstwa.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118 z późn. zm.) — stosowana pomocniczo
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników (Dz.U. 2009 nr 53 poz. 432)
- Oficjalny portal KRUS: krus.gov.pl